(1)మరీచి కొడుకు కశ్యప ప్రజాపతి. బ్రహ్మదేవుడి కుడి చేతి బొటన వేలి నుండి దక్షుడు అనే పురుషుడు, ఎడమచేతి బొటన వేలి నుండి ధరణి అనే స్త్రీ జన్మించారు. వారు ఇరువురికి వెయ్యి మంది మహా రుషులు జన్మించారు. (2)బ్రహ్మ మానస పుత్రులలో రెండవ వాడైన అంగిరుసున కు, ఉతధ్యుడు, బృహస్పతి, సంవర్తుడు అనే కొడుకులు పుట్టారు. బృహస్పతి దేవతలకు గురువు ఐనాడు. (3).అత్రి అనే మానసపుత్రునికి అనేక మంది మహా మునులు జన్మించారు.(4) పులస్త్యుడు అనే బ్రహ్మ మానసపుత్రునకు, రాక్షసులు జన్మించారు. (5)పులహుడు అనే మానస పుత్రునకు, కిన్నరలు, కింపురుషులు జన్మించారు.(6)క్రతువు అనే మాన సపుత్రునకు పక్షి జాతి పుట్టింది.

॥ శ్రీః ॥
13.138. అధ్యాయః 138
అథ దానధర్మపర్వ ॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Topics
భీష్మేణ యుధిష్ఠిరంప్రతి శ్రాద్ధే వర్జనీయధాన్యశాకాదిప్రతిపాదకాత్రినిమిసంవాదానువాదః॥ 1 ॥
Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Text

యుధిష్ఠిర ఉవాచ।

కేన సంకల్పితం శ్రాద్ధం కస్మిన్కాలే కిమాత్మకం।
భృగ్వంగిరసికే కాలే మునినా కతరేణ వా॥ 13-138-1(86737)
`యేన సంకల్పితం చైవ తన్మే బ్రూహి పితామహ।'
కాని శ్రాద్ధేషు వర్జ్యాని కాని మూలఫలాని చ।
ధాన్యజాత్యశ్చ కా వర్జ్యాస్తన్మే బ్రూహి పితామహ॥ 13-138-2(86738)
భీష్మ ఉవాచ। 13-138-3x(7188)
యథా శ్రాద్ధం సంప్రవృత్తం యస్మిన్కాలే సదాత్మకం।
యేన సంకల్పితం చైవ తన్మే శృణు జనాధిప॥ 13-138-3(86739)
స్వాయంభువోఽత్రిః కౌరవ్య పరమర్షిః ప్రతాపవాన్।
తస్య వంశే మహారాజ దత్తాత్రేయ ఇతి స్మృతః॥ 13-138-4(86740)
దత్తాత్రేయస్య పుత్రోఽభూన్నిమిర్నామ తపోధనః।
నిమేశ్చాప్యభవత్పుత్రః శ్రీమాన్నామ శ్రియా వృతః॥ 13-138-5(86741)
పూర్ణో వర్షసహస్రాంతే స కృత్వా దుష్కరం తపః।
కాలధర్మపరీతాత్మా నిధనం సముపాగతః॥ 13-138-6(86742)
నిమిస్తు కృత్వా శౌచాని విధిదృష్టేన కర్మణా।
సంతాపమగమత్తీప్రం పుత్రశోకపరాయణః॥ 13-138-7(86743)
అథ కృత్వోపకార్యాణి చతుర్దశ్యాం మహామతిః।
తమేవ గణయఞ్శోకం విరాత్రే ప్రత్యబుధ్యత॥ 13-138-8(86744)
తస్యాసీత్ప్రతిబుద్ధస్య శోకేన వ్యథితాత్మనః।
మనః సంహృత్య విషయే బుద్ధిర్విస్తారగామినీ॥ 13-138-9(86745)
తతః సంచింతయామాస శ్రాద్ధకల్పం సమాహితః।
యాని తస్యైవ భోజ్యాని మూలాని చ ఫలాని చ॥ 13-138-10(86746)
ఉక్తాని యాని చాన్యాని యాని చేష్టాని తస్య హ।
తాని సర్వాణి మనసా వినిశ్చిత్య తపోధనః॥ 13-138-11(86747)
అమావాస్యాం మహాప్రాజ్ఞో విప్రానానాయ్య పూజితాన్।
దక్షిణావర్తికాః సర్వా బృసీః స్వయమథాకరోత్॥ 13-138-12(86748)
సప్త విప్రాంస్తతో భోజ్యే యుగపత్సముపానయత్।
ఋతే చ లవణం భోజ్యం శ్యామాకాన్నం దదౌ ప్రభుః॥ 13-138-13(86749)
దక్షిణాగ్రాస్తతో దర్భా విష్టరేషు నివేశితాః।
పాదయోశ్చైవ విప్రాణాం యే త్వన్నముపభుంజతే॥ 13-138-14(86750)
కృత్వా చ దక్షిణాగ్నాన్వై దర్భాన్స ప్రయతః శుచిః।
ప్రదదౌ శ్రీమతే పిండాన్నామగోత్రముదాహరన్॥ 13-138-15(86751)
తత్కృత్వా స మునిశ్రేష్ఠో ధర్మసంకరమాత్మనః।
పశ్చాత్తాపేన మహతా తప్యమానోఽభ్యచింతయత్॥ 13-138-16(86752)
అకృతం మునిభిః పూర్వం కిం మయేదమనుష్ఠితం।
కథం ను శాపేన న మాం దహేయుర్బ్రాహ్మణా ఇతి॥ 13-138-17(86753)
తతః సంచింతయామాస వంశకర్తారమాత్మనః।
`బుద్ధ్వాఽత్రిం మనసా దధ్యౌ భగవంతం సమాహితః।'
ధ్యాతమాత్రస్తథా చాత్రిరాజగామ తపోధనః॥ 13-138-18(86754)
అథాత్రిస్తం తథా దృష్ట్వా పుత్రశోకేన కర్శితం।
భృశమాశ్వాసయామాస వాగ్భిరిష్టాభిరవ్యయః॥ 13-138-19(86755)
నిమే సంకల్పితస్తేఽయం పితృయజ్ఞస్తపోధన।
మతో మే పూర్వదృష్టోఽత్ర ధర్మోఽయం బ్రహ్మణా స్వయం॥ 13-138-20(86756)
సోయం స్వయభువిహితో ధర్మః సంకల్పితస్త్వయా।
ఋతే స్వయంభువః కోఽన్యః శ్రాద్ధే సంవిధిమాహరేత్॥ 13-138-21(86757)
అథాఖ్యాస్యామి తే పుత్ర శ్రాద్దే యం విధిముత్తమం।
స్వయంభువిహితం పుత్ర తత్కురుష్వ నిబోధ మే॥ 13-138-22(86758)
కృత్వాఽగ్నిశరణం పూర్వం మంత్రపూర్వం తపోధన।
తతోఽగ్నయేఽథ సోమాయ వరుణాయ చ నిత్యశః॥ 13-138-23(86759)
విశ్వేదవాశ్చ యి నిత్యం పితృభిః సహ గోచరాః।
తేభ్యః సంకల్పితా భాగాః స్వయమేవ స్వయంభువా॥ 13-138-24(86760)
స్తోతవ్యా చేహ పృథివీ లోకస్యైవ తు ధారిణీ।
వైష్ణవీ కాశ్యపి చేతి తథైవేహాక్షయేతి చ॥ 13-138-25(86761)
ఉదకానయనే చైవ స్తోతవ్యో వరుణో విభుః।
తతోఽగ్నిశ్చైవ సోమశ్చ ఆరాధ్యావిహ తేఽనఘ॥ 13-138-26(86762)
దేవాస్తు పితరో నామ నిర్మితా యే స్వయంభువా।
ఊష్మపా యే మహాభాగాస్తేషాం భాగః ప్రకల్పితః॥ 13-138-27(86763)
తే శ్రాద్ధేనార్చ్యమానా వై విముచ్యంతే హ కిల్బిషాత్।
సప్తకాః పితృవంశాస్తు పూర్వదృష్టాః స్వయంభువా॥ 13-138-28(86764)
విశ్వే చాగ్నిముఖా దేవాః సంఖ్యాతాః పూర్వమేవ తే।
తేషాం నామాని వక్ష్యామి భాగార్హాణాం మహాత్మనాం॥ 13-138-29(86765)
సహః కృతిర్విపాప్మా చ పుణ్యకృత్పావనస్తథా।
గ్రాంయః క్షేంయః సమూహశ్చ దివ్యసానుస్తథైవ చ॥ 13-138-30(86766)
వివస్వాన్వీర్యవాఞ్శ్రీమాన్కీర్తిమాన్కృత ఏవ చ।
జితాత్మా మునివీర్యశ్చ దీప్తరోమా భయంకరః॥ 13-138-31(86767)
అనుకర్మా ప్రతీతశ్చ ప్రదాతాఽప్యంశుమాంస్తథా।
శైలాభః పరమక్రోధీ ధీరోష్ణీ భూపతిస్తథా॥ 13-138-32(86768)
స్రజో వజ్రీవరీ చైవ విశ్వేదేవాః సనాతనాః।
విద్యుద్వర్చాః సోమవర్చాః సూర్యశ్రీశ్చేతి నామతః॥ 13-138-33(86769)
సోమపః సూర్యసావిత్రో దత్తాత్మా పుండరీయకః।
ఉష్ణీనాభో నభోదశ్చ విశ్వాయుర్దీప్తిరేవ చ॥ 13-138-34(86770)
చమూహరః సురేశశ్చ వ్యోమారిః శంకరో భవః।
ఈశః కర్తా కృతిర్దక్షో భువనో దివ్యకర్మకృత్॥ 13-138-35(86771)
గణితః పంచవీర్యశ్చ ఆదిత్యో రశ్మివాంస్తథా।
సప్తకృత్సోమవర్చాశ్చ విశ్వకృత్కవిరేవ చ॥ 13-138-36(86772)
అనుగోప్తా సుగోప్తా చ నప్తా చేశ్వర ఏవ చ।
కీర్తితాస్తే మహాభాగాః కాలస్య గతిగోచరాః॥ 13-138-37(86773)
అశ్రాద్ధేయాని ధాన్యాని కోద్రవాః పులకాస్తథా।
హింగుద్రవేషు శాకేషు మూలానాం లశునం తథా॥ 13-138-38(86774)
పలాండుః సౌభాంజనకస్తథా గృంజనకాదయః।
కూశ్మాండజాత్యలాబుం చ కృష్ణం లవణమేవ చ॥ 13-138-39(86775)
గ్రాంయవారాహమాంసం చ యచ్చైవాప్రోక్షితం భవేత్।
కృష్ణాజం జీరకం చైవ శీతపాకీ తథైవ చ।
అంకురాద్యాస్తథా వర్జ్యా ఇహ శృంగాటకాని చ॥ 13-138-40(86776)
వర్జయేల్లవణం సర్వం తథా జంబూఫలాని చ।
అవక్షుతావరుదితం తథా శ్రాద్ధే చ వర్జయేత్। 13-138-41(86777)
నివాపే హవ్యకవ్యే వా గర్హితం చ సుదర్శనం।
పితరశ్చ హి దేవాశ్చ నాభినందంతి తద్ధవిః॥ 13-138-42(86778)
చండాలశ్వపచౌ వర్జ్యౌ నివాపే సముపస్థితే।
కాషాయవాసాః కుష్ఠీ వా పతితో బ్రహ్మహాఽపి వా॥ 13-138-43(86779)
సంకీర్ణయోనిర్విప్రశ్చ సంబంధీ పతితశ్చ యః।
వర్జనీయ బుధైరేతే నివాపే సముపస్థితే॥ 13-138-44(86780)
ఇత్యేవముక్త్వా భగవాన్స్వవంశ్యం తమృషిం పురా।
పితామహసభాం దివ్యా జగామాత్రిస్తపోధనః॥ ॥ 13-138-45(86781)

ఇతి శ్రీమన్మహాభారతే అనుశాసనపర్వణి దానధర్మపర్వణి అష్టత్రింశదధికశతతమోఽధ్యాయః॥ 138 ॥

Mahabharata - Anushaasana Parva - Chapter Footnotes

7-138-1 భృగ్వంగిరసకే యదా భృగవోఽంగిరసశ్చ వర్తంతే నాన్యే॥ 7-138-2 శ్రాద్ధేషు కాని కర్మాణి వర్జ్యాని॥ 7-138-8 కృత్వా ఉపకల్ప్య। ఉపకార్యాణి మృష్టాన్నకశిపూపబర్హణాదీని। విరాత్రే ప్రభాతే॥ 7-138-9 విషయే మనఃసంహృత్య శోకం త్యక్త్వేత్యర్థః॥ 7-138-12 దక్షిణావర్తికాః ప్రదక్షిణావర్తితాః। బృసీః ఆసనాని॥ 7-138-16 శ్రౌతే పిత్రాద్యుద్దేశేన దృష్టో ధర్మో లోకే పుత్రోద్దేశేనాపి స్వేచ్ఛయా కల్పిత ఇతి సంకరః॥ 7-138-23 తత్రార్థంణే చ సోమాయేతి ట.థ.పాఠః॥ 7-138-28 తే ప్రసిద్ధాః పిత్రాదయః। విముచ్యంతే కిల్బిషాత్ నరకాదిరూపాత్॥ 7-138-38 పులకాః అసంపూర్ణతండులయుక్తధాన్యాని। హింగుద్రవేషు శాకాదిసంస్కారకద్రవ్యేషు॥ 7-138-39 సౌభాంజనకః శిగ్రుః॥ 7-138-40 శీతపాకీ శాకవిశేషః॥ 7-138-42 సుదర్శనం శాకవిశేషః॥

www.sanatanadharm.com - play store app (sanatana dharm)

"Bharathiya Sanatana Dharm" and Sanatana Dharmam & Dharmo rakshati Rakshitha logo are our trademarks. Unauthorised use of "Sanatana Dharmam & Dharmo rakshoati Rakshitha" and the logo is not allowed. Copyright © sanatanadharm.com All Rights Reserved . Made in India.